Maria wordt Jozef. Verprutste fresco in Garmerwolde

Ach, misschien is verprutst al te stellig. Maar sterk gereconstrueerd zijn de gewelfschilderingen in Garmerwolde toch zeker. Pas bij de restauratie van 1941-1943 kwamen ze te voorschijn. Voor die tijd verstopt onder een laag witte pleister. Ze zijn door verschillende schrijvers gedateerd op 1530. Dat betekent dat ze zijn aangebracht na de bouw van de kerk. Van sommige fresco’s was nagenoeg niets over. De toenmalige schilder-restaurateur had weinig houvast. Hoe weinig blijkt wel uit een brief die de restaurateur naar de directeur van het Rijksbureau voor de Monumentenzorg (nu RCE) stuurde. Hij beschrijft een schildering op een van de gewelven als: “Sterfbed van Jozef, de man van Maria, uit het Huis en Geslacht van David”. Kunsthistorica Margreet Bakker heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar de gewelfschilderingen. De schildering waarop de restaurateur doelt is in feite de laatste voorstelling van de Maria-cyclus. Deze verbeeldt het Sterfbed en de Tenhemelopneming. Niet Jozef, maar Maria dus. Vrouwtje wordt mannetje. Het kan zo maar gebeuren. Net zoals Cecilia Giménez uit het Spaanse Borja, van Ecce Homo (Elías García Martínez, 1910) een soort van baardaapje heeft ‘gerestaureerd’.
En ik moet bekennen: ik zou Maria ook zo voor Jozef hebben ingewisseld. Ziet u een duidelijke Maria in de rechter foto hierboven?

In het rapport van Margreet Bakker staat veel interessants. Bloemen uitblazende mensfiguren. Het primitieve van de schilderingen. Zo heeft het Christuskindje in de kribbe het gezicht van een oude man. Hebben figuren handen als kolenschoppen. Maria lijkt niet al te comfortabel in bed te liggen. Plompe figuren. Grof geplooide kleding. Slecht uitgewerkte gezichten van de apostelen.
Ondanks dit alles zijn de schilderingen uit kunsthistorisch oogpunt erg interessant. Er zijn twee samenhangende beeldprogramma’s. Op zich niet uniek in middeleeuwse kerken. Maar heel erg veel komen ze ook weer niet voor. Het zijn de Maria-cycli en de Passie van Christus-cycli.
Het pleisterwerk van de gewelven is in de loop van de tijd geel verkleurd. Misschien door vervuiling uit de onderliggende baksteen, of vervuiling in de pleisterlaag of later aangebrachte verflaag. Misschien is er een fixatief gebruikt voor het gewelf. Hoe dan ook; hierdoor zien de schilderingen er vaal uit.

Hoog tijd voor conservatie- en restauratiewerkzaamheden. Dit gaat hoogstwaarschijnlijk in het voorjaar van 2013 gebeuren. Restauratoren Nanon Journée en Aafje Bouwhuis gaan hiervoor zorgen.

Aanbidding van een volwassen kindje Jezus

voor de restauratie 1941-1943

Na de restauratie 1941-1943

About these ads

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s