Eeuwenoude orgelluiken

Orgelluiken in de Westerkerk te Amsterdam

Orgelluiken in de Westerkerk te Amsterdam

Vorige week maandag las ik over de beroemde orgelluiken van de zeventiende eeuwse meester Gerard de Lairesse. Deze orgelluiken hangen gewoonlijk op grote hoogte in de Westerkerk in Amsterdam, maar krijgen tijdelijk een prominente plek in een overzichtstentoonstelling van de schilder, in Rijksmuseum Twente. Gedurende vijf maanden kan iedereen die het wil, de orgelluiken een keer van dichtbij bekijken. Aanrader.

De blog die nu volgt heb ik al een tijdje ‘in portefeuille’, maar steeds geen aanleiding gehad om het te publiceren. Want wat we zo graag zouden willen en waar we al langere tijd mee doende zijn, is verre van eenvoudig. Desalniettemin, en aangemoedigd door het aardige bericht over de luiken in de Westerkerk, wil ik weer eens deze prachtige, vroeg zestiende eeuwse orgelluiken onder de aandacht brengen.

3-november-2011-orgel-scheemda-in-depot-lelystad-img_3657-14

3-november-2011-orgel-scheemda-in-depot-lelystad-img_3657-10

Deze foto’s heeft collega Annemieke in 2011 genomen, toen ze in het depot van het Rijksmuseum was. Een bijzondere ervaring, zo’n depot in een kille en desolate omgeving en na binnentreden al die schatten van het Rijksmuseum. Waaronder dus die orgelluiken: warm van kleur, en rijk beschilderd

het depot

het depot

Wellicht herinnert u zich het nog: de hal van het Rijksmuseum te Amsterdam voordat het museum verbouwd werd en waar deze orgelkas met haar luiken schitterde. Boven ziet u de luiken geopend, eronder zijn ze gesloten. Na de restauratie en verbouwing van het museum was er geen plek meer ingeruimd voor de orgelkas. Daarmee kwam de kas in het depot terecht.

0003

0002

Zónde dat dit alles verborgen is in de opslag. Het gaat om een orgelkas uit 1526 waarvan de beschilderde orgelluiken met bij elkaar horende voorstellingen, van grote kunsthistorische waarde zijn: veel van de kerkelijke kunst uit de vijftiende en zestiende eeuw is immers verloren gegaan. Deze schilderingen geven een prachtig beeld van de voor-reformatorische kunst. Bij gesloten luiken zie je de boom van Jesse, waarin ook Maria een belangrijke positie heeft. Aan de binnenkant van het linkerluik is de aanbidding van de herders afgebeeld, op het rechterluik de aanbidding van de Drie Koningen, of Wijzen die als koningen zijn afgebeeld.

koning/wijze met snor. Foto: Jaap

koning/wijze met snor. Foto: Jaap den Hartog

U zult begrijpen dat collega Annemieke niet zonder meer naar Lelystad was afgereisd. Wij (Stichting Orgel 1526 en Stichting Oude Groninger Kerken) spelen al langere tijd met het idee om de orgelkas terug te halen naar de plek waar ze ooit heeft gehangen. Naar huis dus. En thuis, dat is in de vroeg zestiende eeuwse kerk van Scheemda.

foto: Omke Oudeman

foto: Omke Oudeman

De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed heeft haar instemming met ons streven al laten blijken, en ook de directie van het Rijksmuseum heeft laten weten in principe geen bezwaar te hebben tegen onze plannen en dat is alvast prachtig! Maar wat is er verder nodig aan voorbereidingen? Via dendrochronologie wordt onderzoek gedaan naar de ouderdom van de kasdelen. Ook de ouderdom van de onderlaag van de schilderingen wordt onderzocht, evenals de onderschilderingen van de luiken. De schilderingen zullen moeten worden gerestaureerd want de staat waarin ze verkeren is niet geweldig, zoals u zelf ook kunt zien op bijvoorbeeld het plaatje van de besnorde koning/wijze, maar ook op die hieronder.

Maria met Jezus. foto: Jaap den Hertog

Maria met Jezus. foto: Jaap den Hertog

Er moet een passend binnenwerk worden geïnstalleerd, er moet voor een goede klimaatbeheersing worden gezorgd, het geheel moet goed worden beveiligd en moet goed toegankelijk zijn. Voor al deze zaken hebben we uiteraard veel, heel veel geld nodig. En dat brengt me terug naar mijn opmerking van daarnet; wat wij willen is echt verre van eenvoudig. Vooral de museale aspecten zijn behoorlijk lastig want zo is de Scheemder kerk nu eenmaal niet gebouwd.

Mocht u om begrijpelijke redenen meer willen lezen over de orgelkas met haar beschilderde luiken: in onze webshop is Terug naar Scheemda: vroegere orgel weer op de oude plek? Boekje in onze orgelreeks met veel meer van die mooie plaatjes van de schilderingen en vooral ook veel informatie over het orgel, de kas en de luiken. Oók een aanrader.

3-november-2011-orgel-scheemda-in-depot-lelystad-img_3657-4

4 Reacties op “Eeuwenoude orgelluiken

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s