Avondmaals-, voorheen betaaltafel

plaatselijke commissieleden, Den Horn, samen met Richard Meulenbeek

Richard Meulenbeek, Adviescie meubelkunst, Stichting vrienden kerkje Den Horn en het tafeltje

In 1993 wordt in een rapportage roerende goederen Den Horn, afgevraagd of het misschien een kopie naar een zeventiende-eeuws model is, of circa 1965 nieuw geassembleerd met zeventiende-eeuwse fragmenten. Dat laatste zo blijkt nu, al doet de typering fragmenten niet helemaal recht aan de inderdaad zeventiende eeuwse onderdelen van dit bescheiden avondmaalstafeltje.  Waarschijnlijk is het deel onder het tafelblad tot aan het onderste deel van het onderstel oud, de rest is van later datum. Johan de Haan zegt in het boek Hier ziet men uit paleizen  over de tafel dat het een zogenoemde bolpoottafel is. Voor wie nu kritisch een wenkbrauw optrekt, het vervolg: .. “maar dat wil niet zeggen dat de tafelpoten in deze periode (17e eeuw) geen andere vorm konden krijgen. In Groninger kerken zijn bijvoorbeeld vrij veel tafels te vinden met vierzijdig afgeplatte (aha) gedraaide poten, onder andere in Den Horn, Ulrum en Zuidbroek”.

dsc00275

De tafel zou, zo lees ik in de eerder genoemde rapportage roerende goederen, afkomstig zijn uit de kerk van Hoogkerk, en daarna, in 1863, door naar kerkje Den Horn dat een jaar daarvoor was gebouwd. En momenteel staat het in het restauratie-atelier van Richard Meulenbeek om, inderdaad, gerestaureerd te worden. De tafel staat al langere tijd op de nominatie voor een degelijke onderhoudsbeurt, maar ja, de wacht is altijd op voldoende financiële middelen. Die zijn er nu. Als Richard zijn aandeel klaar heeft, gaat de tafel naar de dames Veldman en Veltman voor de kleurhistorische restauratie.

inspectie van de onderkant

Als er iets gerestaureerd wordt, hopen we op iets leuks, iets verrassends. Meestal voldoet een oud object wel aan onze wens, zo ook nu. Dit is wat Richard er over weet te vertellen: “Bij de eerste aanblik viel me al op dat er onder de lijst op de bovenregel sporen te zien waren van een sleutelentree en dat er een gesloten ruimte aanwezig was tussen tafelblad en regels. Natuurlijk denk je dan onmiddellijk dat het wel eens om een betaaltafel zou kunnen gaan. Toen ik het blad er af haalde, omdat ik het een antiworm behandeling wilde geven trof ik tot mijn verrassing een muntje aan uit omstreeks 1620. Dit staafde natuurlijk datgene wat ik al dacht. Betaaltafels werden in die tijd gebruikt door geldwisselaars en belastinginners en waren eigenlijk de voorlopers van de ons zo welbekende banken”.

Schwaren

Over het gevonden muntje weet Richard ook nog het een en ander: het betreft een halve grote, ook wel Schwaren geheten, van het domkapittel Verden uit Duitsland, en is van een laag zilvergehalte. Op de voorzijde Maria met kind en het omschrift Moneta Nova (nieuwe munt ) en op de keerzijde rond een kruis het vervolg Capit(ulum) Verdens(is) = van het kapittel Verden. De Schwaren was het 1/24 deel van een daalder, een Thaler, en is een beetje te vergelijken met onze eurocent ten opzichte van de euro. Er zit nog ongeveer 2% zilver in. Goede exemplaren zijn zeldzaam geworden en de liefhebber heeft er ongeveer 100 euro voor over.

img_1477

Behalve het muntje zijn twee met potlood beschreven blokjes gevonden. Geschreven in 1863, hoogstwaarschijnlijk door degene die in dat jaar de tafel geschikt heeft gemaakt om als avondmaalstafel te dienen in de kerk van Den Horn. Het bordje hierboven draagt de psalmtekst: De vreeze des Heeren is het beginsel der wijsheid. Allen die deze betrachten hebben goed verstand. Zijn lot bestaat tot in de eeuwigheid (ps. 119:39). R.H. Vos 1863.

dsc00278

En dit bordje heeft een tekst uit Mattheus: Geef het heiligen den honden niet, nog werpe uwe paarlen voor de zwijnen. H.R.Vos, timmerman. Hé, da’s apart: een R.H. Vos en een H.R. Vos?  Waarschijnlijk toch één en dezelfde persoon?

Tenslotte is er een tekst op de bodem zichtbaar, erg slecht leesbaar, er wordt nog ontcijferd. Als u op onderstaand plaatje klikt en daarna heel goed kijkt ziet u misschien iets van een schrijfsel.

dsc00276

Nog even terug naar de feitelijke restauratie. Het is de bedoeling dat de tafel gerestaureerd wordt zoals het er nu ongeveer uit ziet, naar de staat van 1863, maar wel met zichtbaar één groot verschil: de kleurafwerking. Nu is de tafel grotendeels wit, dit zal hoogstwaarschijnlijk in harmonie met de rest van het meubilair in de kerk, een mahonie afwerking worden. Maar we wachten nog even op het resultaat van het historische kleuronderzoek.

 

5 Reacties op “Avondmaals-, voorheen betaaltafel

  1. Dat van die betaaltafel overtuigt me maar half. Bij avondmaalsvieringen werd apart gecollecteerd, de sommen waren ruimschoots hoger dan die bij gewone godsdienstoefeningen en werden vaak ook apart verantwoord in diaconierekeningen. Waarom zou dit tafeltje dan niet voor de collecte-opbrengsten bij avondmaalsvieringen gebruikt zijn?

  2. Pingback: Kerkschatten | Groninger Kerken·

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s