Chirurgische precisie bij scheuren en gaten

een van de schilderingen wordt behandeld

Meekijken met de restauratie van schilderingen vind ik, technisch gesproken, een van de leukere dingen in mijn vak. Het herstel gaat met chirurgische precisie en dito instrumenten.

Zo ook in Bierum. Hier zijn we eind mei gestart met een combinatie van restauratiecomponenten en herstel van bevingsschade. Bierum vind ik een prachtige kerk, de meest middeleeuwse wat mij betreft, met aansprekende schilderingen. Er zijn 13e-eeuwse baksteen- en rankmotieven en geometrische vormen

Interieur kerk. Foto: Omke Oudeman, 2012

En 14e- t/m 15e-eeuwse figuratieve schilderingen

links: Paus Gregorius of Fabianus, 14e eeuw, rechts: heilige Sebastiaan, 15e eeuw en fabeldier, 14e eeuw

Gekroonde Maria, 14e eeuw

Majestas Domini, 14e eeuw

Dat deze eeuwenoude schilderingen bewaard zijn gebleven is ‘dankzij’ de eerste protestantse predikant die in 1605 werd aangesteld. Allergisch als hij was voor katholieke schilderingen liet hij het interieur wit kalken.  Na de Tweede Wereldoorlog werd dankzij financiële steun van Rijksmonumentenzorg de kerk van Bierum gerestaureerd, waarbij voor het specialistische herstel van de gewelfschildering de kunstschilder G. Jansen werd gevraagd. De witkalk werd verwijderd en de schilderingen hersteld. Intussen zijn we 71 jaar verder en is een conservatie van pleister- en verflagen bepaald geen overbodige luxe. Het materiaal heeft te lijden gehad van vocht, temperatuurwisselingen en niet te vergeten: bevingsschade. Van een afstandje lijkt het nog wel redelijk, maar van dichtbij:

Stukadoor Daniel Oudman houdt zich momenteel bezig met het herstel van bijvoorbeeld deze ribben. Door inwerking van vocht en zout, en door eerder gebruik van twee, elkaar niet verdragende mortels (hard versus zacht) is de zaak gaan scheuren en loslaten. Opnieuw stuken is daarom het devies.
Verder is er gebarsten pleisterwerk

Verwoest pleisterwerk door zoutaantasting

Scheurvorming

En vochtverkleuringen en sleetse plekken

Restauratoren Aafje Bouwhuis en Nanon Journée van Bouwhuis & Journée en Karin Veldman en Jantina Veltman van Veldman & Veltman Restauratie- en Decoratieschilders hebben op geheel eigen wijze de schade inzichtelijk gemaakt. Niet schrikken, het is slechts een kopie van de schildering

Kort gezegd zijn dit de werkzaamheden: Reinigen van de oppervlakken, inpleisteren van scheuren en lacunes met een geschikte kalk/zandmortel, witkalken van bepaalde delen van muurwerken die groezelig zijn of veel reparatieplekken bevatten, retoucheren met kalkverf of krijt van reparatieplekken en zeer sleetse zones. Tot zover de conserverende handelingen. Ten slotte worden de gewelfschilderingen geïnspecteerd op origineel materiaal en overschilderingen/restauratietoevoegingen met de bedoeling het verschil tussen de twee periodes beter afleesbaar te krijgen en daarmee het middeleeuwse karakter van de schilderingen zo veel als mogelijk terug te geven.
De heilige Sebastiaan leverde na kijken en vergelijken met beeldmateriaal van de restauratie in 1949-50 enige twijfels bij de restauratoren

Twijfels over het stokje in de hand, dat is toch nauwelijks een pijl te noemen? En is het dan wel Sebastiaan? Kunsthistoricus Paul Leblanc even gecontacteerd die aangaf eigenlijk geen twijfels te hebben: Het gaat hier echt om de heilige Sebastiaan. Dat het lichaam niet doorboord is met een pijl, zoals deze heilige vaker wordt afgebeeld, is niet uitzonderlijk. Ook in de kerk van Woldendorp houdt Sebastiaan, in dit geval 3 pijlen in zijn hand.
En dan is er nog het fabeldier dat naast Sebastiaan is geschilderd, die is ouder, Sebastiaan is er deels overheen geschilderd. Als je goed kijkt dan zie je de contouren van de kop van het dier doorlopen in de torso van Sebastiaan, hier nog even verduidelijkt door Aafje Bouwhuis

en vervolgens een artist impression van de schildering in de 14e eeuw

Herstel c.q. restauratie is noodzakelijk voor behoud van deze aansprekende kerk. Maar er is meer nodig om het middeleeuwse karakter te waarborgen. Ik schrok altijd een beetje bij binnenkomst van de kerk, het is er excusez le mot een beetje ‘zooiig’: Allerlei in de loop der jaren toegevoegde, en verstorende zaken. Soms geven later aangebrachte elementen een gelaagdheid in tijd weer, maar soms ook helemaal niet. In dit geval dus niet. Een schilderijtje, geluidsbox, elektrische wandverwarming, leidingen …..

Het verstoort het middeleeuwse karakter van de kerk. Na de restauratie zal alleen de elektrische voetverwarming gebleven zijn, aangepast aan de hedendaagse tijd.

Bent u door dit alles heel nieuwsgierig geworden dan heb ik leuk nieuws: op vrijdagmiddag 5 juli van 13.00 – 17.00 uur is de kerk geopend voor belangstellenden. De restauratoren zijn dan aanwezig en kunnen uitleg geven.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s